Đặc sắc dân tộc Mạ

Người Mạ là cư dân sinh sống lâu đời ở Tây Nguyên. Đồng bào Mạ sinh sống chủ yếu nhờ làm nương rẫy, nên còn giữ được nhiều phong tục tập quán tín ngưỡng văn hóa mang đậm dấu ấn của dân tộc mình. Hãy cùng iGuide.ai tìm hiểu những thông tin về dân tộc Mạ, Việt Nam nhé!

Lịch Sử Nguồn Gốc Người Mạ

Nguồn gốc lịch sử Người Mạ là một dân tộc thiểu số cư trú lâu đời ở phía nam Tây Nguyên. Với tên tự gọi đa dạng, họ phân biệt theo địa vực cư trú như Mạ Blao, Mạ Đạ Đơng, Mạ Đạ Huoai, và theo các nhóm địa phương như Mạ Ngăn, Mạ Xốp, Mạ Tô và Mạ Krung.

Dân Số

Theo số liệu Điều tra 53 Dân tộc thiểu số ngày 01/04/2019, dân tộc Mạ hiện có 50.322 người, trong đó dân số nam là 24.401 người và nữ là 25.921 người. Quy mô hộ gia đình trung bình là 4,7 người/hộ.

Phân Bố Địa Lý

Người Mạ chủ yếu cư trú ở các khu vực giáp ranh cao nguyên Đà Lạt, qua các huyện Bảo Lâm, Bảo Lộc, Đạ Huoai, Đức Trọng và Di Linh thuộc tỉnh Lâm Đồng, cùng một phần ở vùng đệm rừng quốc gia Cát Tiên về phía tây nam thuộc tỉnh Bình Phước và Đồng Nai.

Ngôn Ngữ và Giáo Dục

Người Mạ thuộc ngữ hệ Nam Á, nhóm ngôn ngữ Môn - Khơ-me, gần gũi với ngôn ngữ của các dân tộc Mnông, Chơro, Xtiêng và Cơ-ho. Họ không có chữ viết riêng, và sau năm 1975, người Mạ bắt đầu học tiếng phổ thông.

Theo Điều tra 53 dân tộc thiểu số ngày 01/04/2019, tỷ lệ người từ 15 tuổi trở lên biết đọc viết tiếng phổ thông là 70,8%. Tỷ lệ đi học tiểu học đạt 100,1%, trung học cơ sở 77,6%, trung học phổ thông 33,3%, và tỷ lệ trẻ em ngoài nhà trường là 24,4%. Chỉ có 20,1% người Mạ từ 15 tuổi trở lên biết đọc, viết chữ của dân tộc mình.

Đặc Điểm Chính

Nhà Ở: Người Mạ trước đây sống trong nhà dài, với khoảng 20 - 30 hộ dân. Những ngôi nhà này thường là biểu tượng của một dòng họ, và mỗi khi có gia đình mới, họ sẽ thêm một gian nhà hai bên gian chính mà không có vách ngăn.

Lịch Sử và Tín Ngưỡng: Người Mạ theo âm lịch và chủ yếu là tín ngưỡng đa thần giáo. Thần (Yàng) chi phối đời sống con người thông qua các thế lực siêu nhiên như Thần núi (Yang bơ nơm), Thần nhà (Yang hiu), Thần lúa (Yang koi), Thần sông (Yang đạ)... Lễ hiến sinh lớn nhất là lễ đâm trâu cảm tạ thần sau mùa rẫy.

Trang Phục Truyền Thống: Nam giới mặc khố, nữ mặc áo dài sát thân với điểm nhấn là các hoa văn đơn giản và chuỗi hạt cườm. Phong tục cà răng, căng tai đã không còn tồn tại.

Nhạc Cụ Truyền Thống: Người Mạ nổi bật với bộ cồng chiêng đồng 6 chiếc không núm và các nhạc cụ như đàn tre, kèn bầu, đàn môi, và đàn đá.

Văn Hóa: Người Mạ bảo tồn truyền thuyết, truyện cổ tích, và các bài hát dân ca Mạ. Tuy nhiên, chỉ còn khoảng 4,4% người Mạ biết hát truyền thống và 1,2% biết chơi nhạc cụ truyền thống.

Quan Hệ Xã Hội

Làng là đơn vị tổ chức xã hội cao nhất, có chủ làng (quăng bon) đứng đầu và chủ trì các nghi lễ cộng đồng. Gia đình lớn phụ quyền và gia đình nhỏ phụ quyền là hai hình thức gia đình phổ biến, với người chủ gia đình lớn là người cao tuổi nhất trong dòng tộc.

Cưới Xin

Theo quy ước của người Mạ, họ hàng vẫn có thể kết hôn nhưng ít nhất phải qua 3 đời. Trai gái có quyền tự tìm hiểu và thường cư trú bên chồng sau hôn nhân. Tuy nhiên, người chồng phải ở nhà vợ một vài năm, tùy vào điều kiện kinh tế.

Điều Kiện Kinh Tế

Nông nghiệp đóng vai trò chủ đạo trong đời sống người Mạ, với sự đổi mới trong giống cây trồng và ứng dụng công nghệ. Ngày nay, ngoài việc trồng trọt, người Mạ còn phát triển chăn nuôi cá, gia súc và gia cầm thương phẩm, nổi tiếng với nghề dệt vải.

Theo Điều tra 53 dân tộc thiểu số, tỷ lệ hộ nghèo là 14,1%, hộ cận nghèo là 7,7%, và tỷ lệ thất nghiệp trong cộng đồng người Mạ là 0,48%. Chỉ 3,7% lao động qua đào tạo có bằng, chứng chỉ, và 8,8% lao động làm việc trong khu vực phi nông nghiệp. Tỷ lệ hộ làm nghề thủ công truyền thống là 1,02%.

Trên đây là một số những thông tin thú vị về dân tộc Mạ, Việt Nam, hãy cùng iguide.ai lên kế hoạch khám phá, gặp gỡ và và trải nghiệm văn hoá với những con người Mạ trong thời gian tới nhé!

Nguồn:
- Các dân tộc ở Việt Nam (Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Sự thật)
- Đặc trưng cơ bản của 54 dân tộc thiểu số năm 2019 (Ủy ban Dân tộc và Tổng cục Thống kê)
- Website Ủy ban Dân tộc, Website Báo Nhân Dân
- Kết quả điều tra thu thập thông tin về tình trạng kinh tế xã hội của 54 dân tộc Việt Nam)