Hàng giả, hàng nhái được hiểu như thế nào theo pháp luật? Vấn nạn hàng giả, hàng nhái ảnh hưởng như thế nào đến quyền lợi và sức khỏe của người tiêu dùng?

Hồi đáp:

Về khái niệm hàng giả, theo Điều 213 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2022), “Hàng giả sở hữu trí tuệ” được quy định như sau:

“Hàng hóa nhãn hiệu giả là hàng hóa, bao bì hàng hóa có nhãn hiệu, dấu hiệu, tem, nhãn chứa các dấu hiệu giống hệt hoặc tương tự đến mức khó có thể phân biệt được với nhãn hiệu đang được bảo hộ được sử dụng cho chính mặt hàng đó mà không được sự cho phép của chủ sở hữu nhãn hiệu.

Chỉ dẫn địa lý hàng giả là hàng hóa, bao bì hàng hóa có dấu hiệu, tem, nhãn hàng hóa chứa các dấu hiệu trùng hoặc tương tự đến mức khó có thể phân biệt được với chỉ dẫn địa lý được bảo hộ dùng cho chính mặt hàng đó và dấu hiệu này do tổ chức, cá nhân không có quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý theo quy định tại khoản 4 Điều 121 của Luật này hoặc theo pháp luật của nước xuất xứ chỉ dẫn địa lý đó thực hiện.

Hàng vi phạm bản quyền là những bản sao được sản xuất mà không có sự cho phép của chủ sở hữu bản quyền hoặc chủ sở hữu quyền liên quan.

Nghị định 98/2020/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại, sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đã có quy định cụ thể hơn về khái niệm “Hàng giả” tại Khoản 7 Điều 3 của Nghị định như sau:

“a) Hàng hóa có giá trị sử dụng, công dụng không phù hợp với nguồn gốc tự nhiên và tên gọi của hàng hóa; Hàng hóa không có giá trị sử dụng, công dụng hoặc có giá trị sử dụng, công dụng không phù hợp với giá trị sử dụng, công dụng đã công bố, đăng ký;

b) Hàng hóa có ít nhất một trong các chỉ tiêu chất lượng hoặc đặc tính kỹ thuật cơ bản hoặc hàm lượng chất chính tạo nên giá trị sử dụng, công dụng của hàng hóa chỉ đạt từ 70% trở xuống so với mức tối thiểu quy định trong quy chuẩn kỹ thuật hoặc tiêu chuẩn chất lượng đã đăng ký, công bố áp dụng hoặc ghi trên nhãn, bao bì hàng hóa;

c) Thuốc giả theo quy định tại Khoản 33 Điều 2 Luật Dược năm 2016 và nguyên liệu làm thuốc giả theo quy định tại Khoản 34 Điều 2 Luật Dược năm 2016;

d) Thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật không có hoạt chất; không đủ số lượng hoạt chất đã đăng ký; có hoạt chất khác với hoạt chất ghi trên nhãn, bao bì hàng hóa; có ít nhất một trong các hàm lượng hoạt chất chỉ đạt 70% trở xuống so với mức tối thiểu quy định trong quy chuẩn kỹ thuật hoặc tiêu chuẩn chất lượng đã đăng ký hoặc công bố áp dụng;

d) Hàng hóa có nhãn mác, bao bì ghi chỉ dẫn sai sự thật về tên, địa chỉ của tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu, phân phối hàng hóa; làm giả mã số đăng ký lưu hành, mã số xuất bản, mã vạch của hàng hóa hoặc làm giả bao bì hàng hóa của tổ chức, cá nhân khác; làm giả xuất xứ, nguồn gốc hàng hóa hoặc nơi sản xuất, đóng gói, lắp ráp hàng hóa;

e) Tem, nhãn, bao bì hàng hóa giả bao gồm đề can, nhãn, bao bì, tem chất lượng, dấu chất lượng, tem truy xuất nguồn gốc, phiếu bảo hành, màng co hoặc các vật phẩm khác của tổ chức, cá nhân kinh doanh có chỉ dẫn làm giả tên, địa chỉ của tổ chức, cá nhân khác; giả mạo tên thương mại, tên mã vạch, mã số đăng ký lưu hành, số hiệu xuất bản của hàng hóa hoặc bao bì hàng hóa của tổ chức, cá nhân khác.

Theo quy định của pháp luật, hiện nay chưa có văn bản nào quy định về thuật ngữ hay khái niệm “hàng giả”, mà thuật ngữ này chỉ được hiểu là những sản phẩm lưu thông trên thị trường không phải là hàng giả, hàng chính hãng do nhà sản xuất hoặc nhà phân phối chính thức đưa ra thị trường.

Hiện nay, vấn nạn hàng giả, hàng nhái đã trở thành hiện thực đau lòng, thủ đoạn ngày càng tinh vi, gây ra sự tàn phá về kinh tế - xã hội, làm suy yếu sự cạnh tranh lành mạnh và gây ra những tác động rất tiêu cực đến quyền lợi, sức khỏe, tài chính cũng như làm giảm lòng tin của người tiêu dùng vào sản phẩm cũng như nhà sản xuất - doanh nghiệp, đặc biệt đối với các mặt hàng như mỹ phẩm hay thực phẩm. Khi sử dụng mỹ phẩm giả, khách hàng có thể bị dị ứng, mẩn đỏ, mụn, nám da... Tuy nhiên, khi sử dụng trong thời gian dài, người tiêu dùng sẽ có nguy cơ mắc bệnh ung thư da. Đồng thời, mỹ phẩm giả sẽ khiến da bị lão hóa sớm, khi các chất hóa học thẩm thấu và bào mòn da, theo thời gian gây ra tình trạng da khô, nổi mụn và thâm nám.

Nếu người tiêu dùng sử dụng thực phẩm giả thì hậu quả sẽ còn nghiêm trọng hơn vì độc tố từ thực phẩm giả xâm nhập vào cơ thể có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng như tổn thương hệ thần kinh, ngộ độc, suy gan, suy thận, rối loạn chuyển hóa, ung thư thậm chí tử vong... Như vậy, người tiêu dùng không chỉ mất tiền vô ích mà còn phải gánh chịu nhiều hậu quả không mong muốn.