Thành phố Tuyên Quang - linh thiêng Đất Mẫu

Đến Tuyên Quang, Việt Nam du khách không chỉ được chiêm ngưỡng cảnh sắc thiên nhiên tươi đẹp mà còn hiểu thêm những giá trị về văn hóa, về truyền thống lịch sử của một vùng quê cách mạng qua các di tích lịch sử - văn hóa, các công trình kiến trúc nghệ thuật, được thưởng thức các hoạt động văn hóa mang sắc thái riêng.Thành phố Tuyên Quang nằm ở vùng đất giàu bản sắc văn hóa của Việt Nam, với di sản lịch sử và truyền thống cách mạng phong phú. 

Du khách khi đến Tuyên Quang không chỉ có cơ hội thưởng thức cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp mà còn được khám phá những giá trị văn hóa và lịch sử của vùng đất này qua các di tích lịch sử và văn hóa, cùng với các hoạt động văn hóa mang đậm đặc trưng địa phương.Thành phố Tuyên Quang có 18 đền chùa nổi tiếng, trong đó có 12 ngôi đền thờ Mẫu được coi là linh thiêng. Trong khuôn khổ bài viết này, chúng tôi xin giới thiệu về 12 ngôi đền thờ mẫu, được cho là nổi tiếng linh thiêng ở thành phố Tuyên Quang.

Đền Quang Kiều

Đền Quang Kiều (đền trình Quang Kiều) là một di tích tín ngưỡng nằm ở phường Hưng Thành, thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang. Đền được xây dựng nhằm thờ phụng Hưng Đạo Đại Vương - Trần Quốc Tuấn và Đức Thánh Mẫu Thượng ngàn cùng các vị thần linh trong tín ngưỡng thờ mẫu Việt Nam. Đền Quang Kiều có vị trí quan trọng là cửa ngõ phía nam của thành phố Tuyên Quang.

Đền Quang Kiều là một địa điểm quan trọng để du khách hiểu thêm về tín ngưỡng thờ mẫu và văn hóa lịch sử của Việt Nam. Nó là một địa điểm tâm linh và văn hóa đặc biệt trong thành phố Tuyên Quang, nơi du khách có thể tìm hiểu về những nhân vật lịch sử và tín ngưỡng truyền thống của vùng đất này.

Đền Hạ (Đền Tam Cờ)

Đền Hạ, hay còn được gọi là Đền Tam Cờ, nằm trong tổ 3, phường Tân Quang, thành phố Tuyên Quang. Đền được xây dựng vào năm 1738 và đã được trùng tu lần đầu vào tháng 6 năm Mậu Ngọ (1878). Nó thuộc loại hình kiến trúc tín ngưỡng và nghệ thuật cổ. Đền Hạ được xây dựng để thờ mẫu thần, và theo truyền thuyết, đây là nơi thờ phụ Ngọc Hoa công chúa.

Đền Hạ không chỉ là nơi thờ phụng quan trọng đối với người dân trong vùng mà còn thu hút khách du lịch từ xa gần. Các lễ hội được tổ chức tại đền có tính chất cộng đồng cao, và người dân đến đây để thể hiện khát vọng của mình trong cuộc sống hàng ngày, mong muốn có một cuộc sống thịnh vượng hơn và mùa màng bội thu. Lễ hội đền Hạ diễn ra hàng năm từ ngày 11 đến 16 tháng 2 âm lịch, với nhiều hoạt động văn hóa đặc sắc. Lễ rước Mẫu từ đền Ỷ La và đền Thượng về đền Hạ là hai nghi thức tâm linh trang trọng, được người dân địa phương thực hiện với lòng thành kính.

Đền Pha Lô

Đền Pha Lô thuộc phường Nông Tiến thành phố Tuyên Quang được nhân dân dựng lên vào cuối thế kỷ XIX. Đền Pha Lô toạ lạc trên một khu đất cao được xây dựng theo thuyết phong thuỷ “ Tiền minh đường, hữu hậu chẩm” cửa đền quay hướng Tây Nam nơi dòng sông Lô uốn khúc (là nơi tụ thuỷ, tụ phúc) phía sau là núi Độc làm hậu chẩm tạo thành thế “ Sơn bao, thuỷ bọc; Đền Pha Lô thuộc loại hình di tích lịch sử, văn hoá. Cũng như bao ngôi đền khác trên đất nước Việt Nam, đền được xây dựng nhằm đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của người dân lao động.

Đền Lâm Sơn (Lâm Sơn Linh Từ)

Lâm Sơn Linh Từ nằm trong tổ 2, phường Nông Tiến, thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang. Đền này nằm dưới chân núi Dùm và bên dòng sông Lô, trong một khuôn viên rộng trên 400m2. Xung quanh đền có nhiều cây cổ thụ tạo nên một cảnh quan hữu tình. Cửa đền hướng về phía Tây Bắc, nơi có dòng sông Lô uốn lượn hình rồng.

Đền được xây dựng dựa trên sông Lô như một tiền minh đường, và núi Dùm làm hậu chẩn, tạo nên một cảnh quan hòa quyện giữa núi và sông, tượng trưng cho hình ảnh của rồng và hổ.

Các ngày lễ chính tại đền bao gồm lễ rước nước và khai bút vào ngày mùng 2 tháng giêng, lễ Thượng nguyên vào ngày 15 và 16 tháng giêng, lễ tiệc Mẫu vào ngày 15 và 16 tháng 2, lễ vào hè vào ngày 15 và 16 tháng 4, lễ ra hè vào ngày 15 và 16 tháng 7, và lễ đón tiệc Đức Đại Vương vào ngày 15 và 16 tháng 8.

Đền Thượng (đền Mẫu Dùm)

Đền Thượng nằm trong xã Tràng Đà, thành phố Tuyên Quang. Đền được xây dựng vào năm 1801 và được dùng để thờ Mẫu Thần. Đền thờ Phương Dung công chúa nằm ở phía bên tả sông Lô, thuộc địa phận xã Ỷ La (đền Hạ ngày nay), trong khi đền thờ Ngọc Lân công chúa nằm ở phía bên hữu sông Lô, thuộc xã Tình Húc (đền Thượng ngày nay).

Hệ thống tượng thờ và hành trình lễ rước, có thể thấy khi tín ngưỡng thờ Mẫu phát triển, dân gian đã kết hợp Mẫu Thượng Thiên và Mẫu Thoải cùng với Ngọc Hoàng, Long Vương và Quan Hoàng để thờ cúng. Do đó, hai công chúa thờ tại đền Thượng, đền Hạ và đền Ỷ La đã được coi là những vị Mẫu thần.

Ngày lễ tại đền Thượng thu hút đông đảo du khách trong và ngoài tỉnh. Cảnh quan xung quanh đền mang một vẻ huyền ảo và hữu tình. Trước mặt đền là dòng sông Lô chảy êm đềm, phía sau là những dãy núi trùng điệp tạo nên một không gian linh thiêng và huyền bí. Khi đến thăm đền Thượng, du khách không chỉ có thể tham gia các nghi lễ tâm linh mà còn được chiêm ngưỡng vẻ đẹp thơ mộng của sông nước và núi rừng ở địa điểm này.

Đền Cấm

Thuộc địa phận xã Tràng Đà, thành phố Tuyên Quang, nằm trên nền đất cao, không gian thoáng đãng bên bờ sông Lô, phía sau tựa lưng vào núi Cấm. Núi Cấm là một đỉnh trong dải non ngàn trùng điệp chạy mãi qua Tân Long, Ba Xứ, trên cao có “cổng trời” là một thắng cảnh được nhiều du khách biết đến. Từ lưng núi, một con suối nước trong ngời ngợi, len lỏi qua những triền đá dốc, đêm ngày không ngơi đổ xuống sau đền làm cho cảnh sắc càng thêm vẻ kỳ thú. Từ một ngôi miếu nhỏ, qua nhiều đợt trùng tu, nâng cấp nay đền Cấm có kiến trúc khang trang theo lối nội công ngoại quốc với đền thờ chính đặt ở vị trí trung tâm, hai bên phải trái là cung chầu bà và cung sơn trang.

Đền Gềnh Quýt

Đền Gềnh Quýt nằm trong xã Tràng Đà, thành phố Tuyên Quang. Đền được xây dựng vào cuối thế kỷ XIX, bên bờ sông Lô, với mục đích thờ cúng mẫu Thoải (Mẹ nước) để đáp ứng nhu cầu tâm linh của người dân. Tín ngưỡng này xuất phát từ quan niệm vũ trụ luận của người dân nông nghiệp, cho rằng nước là một vị thần tồn tại khắp mọi nơi dưới tên gọi đơn giản như Thần sông, thần biển. Thần nước được coi là vị thần âm tính, và mẫu Thoải được tôn vinh là Mẫu thần của thần nước.

Đền Mẫu Ỷ La

Đền Mẫu Ỷ La nằm ở phường Ỷ La, thành phố Tuyên Quang. Đền được xây dựng vào năm 1743, trong niên hiệu Cảnh Hưng năm thứ 4, và trùng tu lại vào đầu thế kỷ XIX.

Theo truyền thuyết, đền được xây để thờ cúng công chúa Phương Dung. Trước đó, đền đã bị hủy hoại nghiêm trọng trong một cuộc xâm lược. Dân cư đã phải đem tượng thần từ đền Hạ đến làng Ỷ La để tránh hiểm họa. Năm 1817, trong niên hiệu Khải Định thứ 3, đền được khởi công xây dựng lại trên cùng vị trí nhưng với quy mô lớn hơn. Tại địa điểm đền Hạ ban đầu, dân làng đã xây dựng đền Ỷ La để thờ cúng công chúa Phương Dung. Đồng thời, trong đền cũng thờ cúng Tam toà Thánh Mẫu bao gồm Mẫu Thượng Thiên, Mẫu Thượng Ngàn và Mẫu Thoải.

Đền Mẫu Ỷ La giữ lại nhiều bảo vật quý giá, bao gồm 32 tượng thần, 4 sắc phong được ban vào các năm 1887 (niên hiệu Đồng Khánh thứ 2), 1890 (niên hiệu Thành Thái thứ 2) và 1909 (niên hiệu Duy Tân năm thứ 3). Ba sắc phong này được tặng cho thần Hiệp Thuận vào năm 1923 (niên hiệu Khải Định thứ 9).

Hằng năm, từ ngày 11 đến ngày 16 tháng 2 âm lịch, đền Mẫu Ỷ La tổ chức lễ hội với nhiều hoạt động văn hóa đặc sắc. Hai hoạt động đáng chú ý là lễ rước Mẫu từ đền Ỷ La về đền Hạ và lễ rước Mẫu hoàn cung.

Đền Đồng Xuân

Đền Đồng Xuân có tên chữ là Đồng Xuân Linh Từ; Đền được khởi dựng vào cuối thế kỷ 19 dưới triều vua Thành Thái do ông Đoàn Tiên Công đứng lên xây dựng, sau con gái của ông là Bà Đoàn Thị Nga nối trí nghiệp cha làm từ thiện góp tiền, của để trùng tu lại đền; Đền Đồng Xuân toạ lạc trên khu đất cao có diện tích 968m2 bên dòng Lô Giang huyền sử, dưới ngọn cố sơn, cửa đền quay hướng đông nam trông ra dòng Sông Lô, theo quan niệm hướng nam là hướng của các bậc thánh nhân.

Đền đồng Xuân là công trình kiến trúc của một tín ngưỡng cổ, một thiết chế văn hoá mang đậm dấu ấn phong cách nghệ thuật thời Nguyễn Muộn; những giá trị vật chất và tinh thần ẩn chứa trong ngôi đền sẽ giúp cho những nhà nghệ thuật học và nhiều ngành nghiên cứu khác có thêm những cơ sở dữ liệu để tìm hiểu văn hoá,vùng đất, con người nơi đây.

Đền Cảnh Sanh

Đền Cảnh sanh (thường gọi là đền cây Xanh) thuộc phường Minh Xuân, thành phố Tuyên Quang. Đền được dựng lên để thờ Hưng Đạo Đại Vương- Trần Quốc Tuấn, người anh hùng dân tộc đã có công lớn trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông. Ngoài ra đền còn thờ Đức Thánh mẫu Thượng ngàn. Bà là vị chúa cai quản vùng núi. Ngày lễ lớn nhất của đền là ngày lễ thượng nguyên 11- 12 tháng Giêng âm lịch, thu hút rất đông khách thập phương. Phong cảnh của đền kì thú và trang nghiêm, có cây xanh cổ thụ hàng nghìn năm uy nghi, tuyệt mỹ.

Đền Mỏ Than

Đền thờ cô bé rừng xanh và Hưng Đạo Đại Vương (Trần Quốc Tuấn) nằm ở phường Minh Xuân, thành phố Tuyên Quang. Đền được xây dựng trên lưng một ngọn núi. Trước khi đền được xây dựng, khu vực này từng là một mỏ than do thực dân Pháp khai thác, nhưng đã xảy ra một sự cố khiến hầm mỏ sập đổ. Hàng chục người đã bị chôn vùi dưới đống đá và than. Dân làng tin rằng việc khai thác than đã xâm phạm lãnh địa của chúa rừng xanh, do đó họ đã xây dựng ngôi đền này tại địa điểm đó.

Ngày lễ của đền bao gồm lễ đón xuân (từ mùng Một đến mùng Ba tháng Giêng), Lễ Thượng Nguyên (mùng 6 tháng Giêng), Lễ Tất Niên (mùng 9 tháng Chạp), cùng với một số ngày lễ khác. Đền cũng là một trong những điểm đến hấp dẫn cho du khách tâm linh đến thăm trong khu vực, thu hút sự quan tâm của nhiều người.

Đền Cấm Sơn

Đền Cấm Sơn, còn được gọi là đền Cô Chầu Mười Móc Giằng (đền Cô bé Móc Giằng là tên thông dụng được sử dụng từ lâu đời), nằm tại thôn Hưng Kiều 4, xã An Tường, thành phố Tuyên Quang. Đền cũng có tên Hán Nôm là Cấm Linh Từ (ý nghĩa là đền cấm linh thiêng). Đền được xây dựng để thờ Cô Chầu Mười, người đã có công giúp Lê Lợi trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn chống lại quân Minh. Các Chầu Đệ được thờ ở Hữu Lũng, Lạng Sơn; Chầu Bé ở Bắc Lệ, Lạng Sơn và Chầu Mười, gốc người Thổ, đã có công giúp Lê Lợi.

Cảm ơn bạn đã lựa chọn iguide.ai để đồng hành trải nghiệm thú vị của mình!