Chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, tăng cường quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường

Để khắc phục tình trạng này, trên cơ sở thể chế hóa đồng bộ, kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng nêu trong các văn kiện Đại hội và Nghị quyết Trung ương, đặc biệt là Nghị quyết số 24-NQ/TW. Chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, tăng cường quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường, Nhiều giải pháp cần được triển khai đồng bộ, cụ thể:

Đầu tiên, tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức về vai trò, tầm quan trọng và yêu cầu khai thác, sử dụng tài nguyên hợp lý, hiệu quả và bền vững.

Tài nguyên thiên nhiên cần được nhìn nhận và trân trọng như là nguồn vốn, đầu vào cho nền kinh tế, là tài sản quốc gia có hạn, phải được khai thác, sử dụng tiết kiệm, hiệu quả và bền vững; coi việc khai thác, sử dụng hợp lý, hiệu quả tài nguyên là một trong những biện pháp đánh giá chất lượng tăng trưởng kinh tế... để khắc phục tình trạng chạy theo thành tích tăng trưởng bằng cách khai thác quá mức tài nguyên.

Các vấn đề về quyền sở hữu, quyền khai thác, chế độ sử dụng tài nguyên cần được nhận thức sâu sắc, đúng đắn, phù hợp với thể chế kinh tế thị trường, từ đó hình thành cơ chế tiếp cận, trách nhiệm quản lý, chế độ khai thác phù hợp để phát huy tốt nhất tài nguyên thiên nhiên phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời chú trọng bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

Phát huy vai trò của phương tiện thông tin đại chúng trong việc nâng cao nhận thức về sử dụng hợp lý, hiệu quả, bền vững tài nguyên; Thiết lập cơ chế phù hợp, tạo điều kiện để người dân tham gia hoặc hỗ trợ hiệu quả cho việc giám sát, quản lý tài nguyên, đấu tranh, ngăn chặn các hành vi gây suy thoái tài nguyên.

Thứ hai, Thúc đẩy công tác điều tra, đánh giá tiềm năng, trữ lượng, giá trị kinh tế, hạch toán, lập cơ sở dữ liệu, thống kê tài nguyên đất nước.

Quán triệt quan điểm điều tra cơ bản phải đi trước một bước, cần tập trung đẩy mạnh điều tra cơ bản, đánh giá chất lượng, tiềm năng tài nguyên của đất nước; từng bước xác định, đánh giá giá trị kinh tế của các loại tài nguyên; thực hiện hạch toán tài nguyên đầu vào cho tăng trưởng kinh tế và từng bước lập tài khoản quốc gia về tài nguyên đất, nước, khoáng sản, rừng, thủy sản.

Chuẩn hóa cơ sở dữ liệu, tăng cường quản lý thông tin, dữ liệu về tài nguyên đáp ứng yêu cầu hoạch định chính sách quản lý tài nguyên và phát triển kinh tế - xã hội.

Thứ ba, thúc đẩy chuyển đổi mô hình tăng trưởng và tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng tăng trưởng xanh.

Tiếp tục thúc đẩy quá trình chuyển đổi cơ cấu ngành, cơ cấu vùng, cơ cấu ngành kinh tế trên cơ sở phát huy lợi thế vị trí địa lý và nguồn tài nguyên tái tạo, phát triển các ngành kinh tế xanh, từng bước loại bỏ các ngành công nghiệp có công nghệ lạc hậu, thâm dụng tài nguyên; Khuyến khích, thúc đẩy đầu tư, đổi mới, ứng dụng công nghệ sạch, công nghệ cao, thân thiện với môi trường trong các ngành khai thác, chế biến tài nguyên; Đẩy mạnh thực hiện các biện pháp giảm thiểu chất thải trong sản xuất, tăng cường tái sử dụng, tái chế chất thải sau sản xuất, tiêu dùng; Thực hiện thống kê, kiểm kê, đánh giá hiệu quả sử dụng tài nguyên trong nền kinh tế ít nhất 5 năm một lần để bảo đảm cung cấp thông tin về tình hình, hiệu quả khai thác, sử dụng; Thúc đẩy chuyển đổi cơ cấu sản xuất và sử dụng năng lượng theo hướng tăng mạnh tỷ trọng năng lượng mới, năng lượng tái tạo; Khuyến khích mọi thành phần kinh tế đầu tư phát triển năng lượng mới, năng lượng tái tạo, nguyên liệu mới.

Thứ Tư, Hoàn thiện hệ thống quy hoạch khai thác, sử dụng tài nguyên nhằm bảo đảm phân bổ hợp lý tài nguyên thiên nhiên cho phát triển kinh tế - xã hội.

Tập trung nâng cao chất lượng quy hoạch tài nguyên, bảo đảm phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội; Xác định rõ tiềm năng, lợi thế của tài nguyên đất nước, làm cơ sở, tiền đề cho quy hoạch phát triển các ngành, lĩnh vực, vùng; Lồng ghép các tiêu chí sử dụng hợp lý, hiệu quả, bền vững tài nguyên vào các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển các ngành, vùng, miền giai đoạn 2016 - 2020; Thử nghiệm phân vùng chức năng theo đặc điểm sinh thái, tiềm năng tài nguyên, tác động của biến đổi khí hậu của từng vùng để phục vụ quy hoạch phát triển, nhằm làm rõ vùng ưu tiên, vùng hạn chế, vùng cấm khai thác tài nguyên và các hoạt động kinh tế, giảm xung đột giữa quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế - xã hội. Nghiên cứu, xây dựng định hướng sử dụng đất chiến lược đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2100 làm cơ sở cho quy hoạch sử dụng đất các giai đoạn tiếp theo.

Thứ năm, Tiếp tục nghiên cứu, bổ sung, hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật, cơ chế quản lý, sử dụng nguồn lực phù hợp với yêu cầu, bối cảnh mới.

Tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện chế độ sở hữu, quyền khai thác, sử dụng các loại tài nguyên; cơ chế tiếp cận, định giá, hạch toán tài nguyên trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Vấn đề phân chia lợi ích, đền bù, hỗ trợ giữa các bên liên quan trong khai thác, sử dụng tài nguyên thiên nhiên vẫn còn nhiều bất cập, cần được nghiên cứu, tổng kết, đánh giá, đổi mới, bổ sung cho phù hợp.

Rà soát, sửa đổi, bổ sung, ban hành cơ chế, chính sách tạo nguồn thu ngân sách và chia sẻ lợi ích với các bên liên quan theo nguyên tắc người hưởng lợi từ tài nguyên phải trả tiền; áp dụng các công cụ kinh tế để nâng cao hiệu quả, tính bền vững trong khai thác, sử dụng tài nguyên, nhất là chính sách thuế, phí, lệ phí; khuyến khích, hỗ trợ, thúc đẩy doanh nghiệp sử dụng công nghệ, thiết bị tiết kiệm năng lượng, tiết kiệm tài nguyên, khai thác và sử dụng năng lượng tái tạo, vật liệu mới, vật liệu tái chế trong hoạt động sản xuất, xuất khẩu và dịch vụ. Thiết lập cơ chế giải quyết tranh chấp, xung đột lợi ích trong khai thác, sử dụng tài nguyên thiên nhiên.

Việc tổng kết, đánh giá, nhân rộng các cơ chế, công cụ kinh tế, mô hình đồng quản lý tài nguyên áp dụng trong thực tiễn quản lý một số loại tài nguyên đã phát huy hiệu quả trong thực tiễn. Tiếp tục rà soát, hoàn thiện cơ chế phân cấp gắn với giám sát, đánh giá để bảo đảm phù hợp với năng lực, điều kiện thực tế của địa phương. Việc đổi mới cơ chế, chính sách quản lý tài nguyên phải phù hợp với chủ trương nâng cao chất lượng, hiệu quả, sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Thứ sáu, Tăng cường năng lực thực hiện và cơ chế giám sát, đánh giá việc thực hiện các chiến lược, quy hoạch, chính sách, pháp luật về quản lý tài nguyên.

Tăng cường bộ máy quản lý nhà nước, nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ quản lý nhà nước về quản lý tài nguyên ở trung ương và địa phương. Khắc phục tình trạng chồng chéo chức năng, nhiệm vụ, phân công, phân cấp chưa phù hợp; Hình thành cơ chế phối hợp liên ngành hiệu quả trên cơ sở phân công trách nhiệm rõ ràng, hợp lý giữa các bộ, ngành trong công tác điều tra cơ bản, quản lý, sử dụng tài nguyên. Tăng cường đào tạo, phát triển nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao trong quản lý tài nguyên, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Phát huy vai trò của các tổ chức xã hội và nhân dân trong giám sát việc khai thác, sử dụng tài nguyên.

Với sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, công tác quản lý tài nguyên thiên nhiên đã từng bước được chấn chỉnh, tăng cường, góp phần cân đối nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, đồng thời bảo vệ, khôi phục đất nước, phục hồi và tái tạo nguồn tài nguyên của đất nước. Tuy nhiên, trước những yêu cầu, thách thức đặt ra từ chính sách chuyển đổi mô hình tăng trưởng, trong giai đoạn phát triển mới, công tác quản lý tài nguyên vẫn còn nhiều vấn đề tồn tại, từ việc thiếu nhận thức, thông tin, số liệu đầy đủ về tài nguyên thiên nhiên, bất cập trong cơ chế phân bổ nguồn tài nguyên này cho phát triển kinh tế - xã hội, vấn đề khai thác, sử dụng không hợp lý, kém hiệu quả, thiếu bền vững và chưa quan tâm đúng mức đến công tác bảo vệ, phục hồi, tái tạo nguồn tài nguyên của đất nước. Các giải pháp cho những tồn tại nêu trên phải được triển khai đồng bộ, bao gồm: nâng cao nhận thức, đẩy mạnh điều tra cơ bản, thúc đẩy chuyển đổi mô hình tăng trưởng, tái cơ cấu các ngành kinh tế theo hướng tăng trưởng xanh, đổi mới sáng tạo, nâng cao chất lượng quy hoạch, đổi mới, hoàn thiện chính sách pháp luật và tăng cường năng lực thực thi. Nhận thức được vấn đề đặt ra và có giải pháp đồng bộ, phù hợp là tiền đề để nâng cao chất lượng quản lý tài nguyên, đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong thời gian tới./.