Tổng quan về phòng ngừa sai sót và sự cố y khoa trong phẫu thuật (an toàn phẫu thuật)

1. Định nghĩa về sự cố và lỗi y khoa liên quan đến phẫu thuật và thủ thuật

- Sai sót y khoa: Là việc không thực hiện được một kế hoạch đã đề xuất trước đó hoặc thực hiện sai kế hoạch nên mục tiêu không thể đạt được. Đôi khi việc lập kế hoạch sai dẫn đến sai sót. Sai sót cũng có thể xảy ra khi làm ngược lại kế hoạch.

- Tác hại: Sự suy yếu về cấu trúc hoặc chức năng của cơ thể hoặc các tác động có hại phát sinh từ một sự cố đã xảy ra. Tác hại bao gồm: bệnh tật, thương tích, đau đớn, tàn tật và tử vong.

- Biến cố không mong muốn (biến cố bất lợi/AE): Biến cố không mong muốn hoặc biến chứng/tai nạn là hậu quả không mong muốn của các can thiệp y khoa kéo dài thời gian điều trị, bệnh tật và tử vong.

Nếu sự cố do lỗi gây ra thì hoàn toàn có thể phòng ngừa được. Theo các chuyên gia, hơn 50% sự cố phẫu thuật (PT) là có thể phòng ngừa được.

2. Phân loại các lỗi và sự cố y khoa liên quan đến phẫu thuật

2.1. Phân loại sự cố và lỗi theo mức độ nguy hiểm

2.1.1. Sự cố và lỗi gần như (gần như) xảy ra

Có thể xảy ra sai sót nhưng không ảnh hưởng đến bệnh nhân do may mắn hoặc phản ứng kịp thời của nhân viên y tế.

2.1.2. Một sự cố đã xảy ra nhưng không gây hại cho bệnh nhân

- Sự cố ảnh hưởng đến bệnh nhân nhưng không gây hại.

- Sự cố ảnh hưởng đến bệnh nhân nhưng được theo dõi chặt chẽ để ngăn ngừa tác hại xảy ra.

2.1.3. Sự cố gây hại cho bệnh nhân

- Bệnh nhân bị ảnh hưởng tạm thời và cần được điều trị và can thiệp vật lý trị liệu để khắc phục tình trạng bệnh.

- Bệnh nhân bị ảnh hưởng tạm thời và cần kéo dài thời gian nằm viện.

- Bệnh nhân bị ảnh hưởng thường xuyên gây hại.

- Bệnh nhân bị ảnh hưởng và cần can thiệp điều trị để cứu sống.

2.1.4. Tử vong (Hậu quả của sự cố dẫn đến tử vong).

3. Nguyên nhân gây ra sai sót và sự cố y khoa liên quan đến PT

3.1. Nhóm nguyên nhân

Quan điểm truyền thống phổ biến là lỗi của con người là do cá nhân gây ra như hay quên, bất cẩn và cẩu thả, và cá nhân phải chịu toàn bộ trách nhiệm (tiền phạt, mất danh dự, kiện tụng) khi lỗi xảy ra. Quan điểm hiện đại là các yếu tố hệ thống tác động đến cả nguyên nhân cá nhân gây ra lỗi cũng như hậu quả cuối cùng đối với bệnh nhân. Với cách tiếp cận này, khi xảy ra lỗi, lỗi cá nhân nên được coi là quan trọng hơn việc phát hiện lỗi hệ thống để sao lưu. Cách tiếp cận này ngày càng được chấp nhận. Nguyên nhân gây ra lỗi có thể được phân loại thành các nhóm sau: Do tổ chức, do hoàn cảnh, do nhóm, do cá nhân, do bản chất công việc và do bệnh nhân.

3.2. Nguyên nhân chính gây ra lỗi và sự cố

- Sự bất cẩn/thiếu quan tâm.

- Nhân viên chưa được đào tạo/thiếu kinh nghiệm.

- Độ tuổi và sức khỏe của “Đội phẫu thuật”.

- Thiếu giao tiếp.

- Chẩn đoán sai.

- Người lao động phải làm việc quá sức, chịu áp lực công việc.

- Đọc đơn thuốc không đúng hoặc mắc lỗi khi pha thuốc, không ghi chú "rõ ràng" vào hồ sơ bệnh án hoặc do nhãn thuốc sai.

- Thiếu công cụ (danh sách kiểm tra) để đảm bảo mọi thứ được kiểm tra kỹ lưỡng.

- “Đội ngũ phẫu thuật” chưa thực sự gắn kết và tương thích.

- Áp lực giảm thời gian PT.

- Phương pháp PT đòi hỏi thiết bị hoặc vị trí bệnh nhân khác nhau.

- Văn hóa tổ chức/làm việc.

- Môi trường làm việc thân thiện và an toàn.

- Việc chăm sóc/theo dõi vẫn tiếp tục sau phẫu thuật.

- Đặc điểm bệnh nhân, đặc biệt khi bệnh nhân có nguy cơ như béo phì, bất thường về giải phẫu,...

- Sự hiểu lầm giữa bệnh nhân và ê-kíp phẫu thuật do rào cản ngôn ngữ: khách du lịch, dân tộc thiểu số, v.v.

- Do chính bệnh nhân gây ra: do rối loạn ý thức, thiếu hợp tác.

3.3. Một số tình huống thường gặp trong thực tế

- Chẩn đoán không chính xác/không phù hợp nên chúng ta thụ động trong việc xử lý tình huống.

- Chỉ định phẫu thuật không đúng thời điểm, hoặc lựa chọn phương pháp không phù hợp.

- Việc chuẩn bị PT không tốt.

- Do trình độ chuyên môn của phẫu thuật viên và bác sĩ gây mê, những sai sót kỹ thuật khi thực hiện phẫu thuật có thể dẫn đến các biến chứng, tai nạn và các sự cố y khoa khác.

- Do sự vô trách nhiệm và hành vi cẩu thả dẫn đến tình trạng đưa nhầm bệnh nhân vào, xác định sai vị trí, bỏ sót gạc/dụng cụ, sử dụng nhầm thuốc/máu, máy móc, thiết bị điều trị không được kiểm soát đúng cách. Can thiệp vào bệnh nhân, không theo dõi chặt chẽ bệnh nhân,...

- Một số tình huống khác như: dị ứng thuốc trong quá trình gây mê,...