Điểm mới của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng Việt Nam năm 2023?

Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 được thông qua tại Kỳ họp thứ 5, Quốc hội khóa XV.

So với Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2010, Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 có một số quy định mới, cụ thể như sau:

1. Thứ nhất, Đối tượng áp dụng theo Điều 2 Luật Bảo vệ người tiêu dùng năm 2023 như sau:

1. Người tiêu dùng

2. Tổ chức, cá nhân kinh doanh.

3. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; tổ chức chính trị - xã hội

4. Tổ chức chính trị - xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp (sau đây gọi chung là tổ chức xã hội) tham gia bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

5. Cơ quan, tổ chức, cá nhân trong nước và nước ngoài có liên quan đến bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 bổ sung thêm đối tượng áp dụng, cụ thể: bổ sung thêm nhóm chủ thể là Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; các tổ chức chính trị - xã hội; Làm rõ tổ chức xã hội bao gồm tổ chức chính trị - xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp.

Tổ chức xã hội tham gia bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng bao gồm tổ chức xã hội có tôn chỉ, mục đích tham gia bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (thường gọi là Hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng) và các tổ chức xã hội khác tham gia bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Tổ chức xã hội tham gia bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là tổ chức được Nhà nước giao thực hiện một số nhiệm vụ về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, đồng thời được Nhà nước hỗ trợ kinh phí theo quy định của pháp luật về ngân sách nhà nước.

Riêng đối với tổ chức xã hội có tôn chỉ, mục đích tham gia bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, Luật quy định cụ thể về hoạt động mà cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền giao thực hiện.

2. Thứ hai, Về quyền và nghĩa vụ của người tiêu dùng:

Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 bổ sung một số quyền mới của người tiêu dùng tại Điều 4 như sau:

- Có quyền tạo điều kiện để lựa chọn môi trường tiêu dùng lành mạnh và bền vững.

- Quyền yêu cầu tổ chức hoặc hỗ trợ đàm phán để giải quyết các tranh chấp phát sinh.

- Được bảo vệ khi sử dụng dịch vụ công theo quy định.

Ngoài ra, Luật mới còn bổ sung thêm một số nghĩa vụ của người tiêu dùng như:

- Tuân thủ các quy định về kiểm tra, bảo vệ môi trường, tiêu dùng bền vững theo quy định của pháp luật;

- Chịu trách nhiệm về việc cung cấp thông tin không chính xác hoặc không đầy đủ liên quan đến giao dịch giữa người tiêu dùng với tổ chức, cá nhân kinh doanh theo quy định của pháp luật.

3. Thứ ba, về sản xuất và tiêu dùng bền vững:

Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 bổ sung khái niệm tiêu dùng bền vững tại khoản 10 Điều 3 của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 như sau:

- Tiêu dùng bền vững là việc sử dụng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ nhằm đáp ứng mục đích tiêu dùng, sinh hoạt hàng ngày của cá nhân, gia đình, cơ quan, tổ chức một cách hiệu quả, đồng thời giảm thiểu tối đa những tác động tiêu cực đến môi trường.

Đồng thời, bổ sung quy định về trách nhiệm của các bộ, cơ quan ngang bộ, Ủy ban nhân dân các cấp trong việc thúc đẩy sản xuất và tiêu dùng bền vững.

4. Thứ tư, về bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng dễ bị tổn thương

Bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng dễ bị tổn thương là quy định mới, thể hiện rõ chủ trương, chính sách nhân văn của Nhà nước và Chính phủ trong việc bảo vệ toàn diện quyền lợi chính đáng của người dân.

Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 xác định rõ các nhóm người tiêu dùng dễ bị tổn thương, bao gồm:

- Người cao tuổi;

- Người khuyết tật;

- Những đứa trẻ;

- Dân tộc thiểu số;

- Người dân sống ở vùng dân tộc thiểu số, miền núi, hải đảo, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn theo quy định của pháp luật;

- Phụ nữ đang mang thai hoặc đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi;

- Người mắc bệnh hiểm nghèo, người thuộc hộ nghèo theo quy định của pháp luật.

Theo đó, để tăng cường bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng dễ bị tổn thương, Luật mới quy định một số trách nhiệm cụ thể của tổ chức, cá nhân kinh doanh, trong đó đáng chú ý là trách nhiệm áp dụng cơ chế giải quyết khiếu nại, tranh chấp theo quy định của pháp luật phù hợp với từng đối tượng người tiêu dùng dễ bị tổn thương.

5. Thứ năm, Bổ sung hành vi bị nghiêm cấm tại Điều 10 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023:

Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 bổ sung một số hành vi bị cấm, bao gồm các hành vi bị cấm đối với tổ chức, cá nhân kinh doanh đa cấp; tổ chức, cá nhân kinh doanh thành lập, hoạt động, cung cấp dịch vụ nền tảng số như:

- Nghiêm cấm hành vi tài trợ cho người có sức ảnh hưởng dưới bất kỳ hình thức nào mà không thông báo trước hoặc không công khai với người tiêu dùng để sử dụng hình ảnh, lời khuyên, khuyến nghị của người này nhằm mục đích quảng bá thương mại hoặc khuyến khích người tiêu dùng mua, sử dụng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ;

- Cấm các hành vi cản trở người tiêu dùng kiểm tra sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác;

- Cấm hành vi yêu cầu người tiêu dùng phải mua thêm sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ như một điều kiện bắt buộc để giao kết hợp đồng trái với ý muốn của người tiêu dùng.

6. Thứ sáu, Về các giao dịch cụ thể:

Đối với một số giao dịch cụ thể, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 bổ sung một số quy định nhằm tăng cường trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh trong giao dịch, bao gồm:

- Điều 37, Điều 38 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 quy định rõ thông tin cần cung cấp trong giao dịch từ xa; Bổ sung trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh với người tiêu dùng trong giao dịch trên không gian mạng. Trong đó nêu rõ trách nhiệm của tổ chức thiết lập, vận hành nền tảng số trung gian và tổ chức thiết lập, vận hành nền tảng số lớn.

- Điều 41 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 quy định trách nhiệm thông báo công khai cho người đại diện theo pháp luật tại Việt Nam hoặc chỉ định người đại diện theo ủy quyền tại Việt Nam và thông báo công khai cho người đại diện theo ủy quyền tại Việt Nam trong việc cung cấp dịch vụ liên tục.

- Bổ sung hình thức bán hàng đa cấp, bán hàng không tại địa điểm giao dịch thông thường, đồng thời quy định thêm trách nhiệm cụ thể của tổ chức, cá nhân kinh doanh khi thực hiện các giao dịch nêu trên với người tiêu dùng.

7. Thứ bảy, về phương pháp giải quyết tranh chấp

Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 bổ sung quy định về quyền của người tiêu dùng yêu cầu tổ chức, cá nhân kinh doanh thương lượng hoặc quyền yêu cầu cơ quan quản lý nhà nước bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, tổ chức xã hội tham gia bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng hỗ trợ thương lượng khi quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm tại Điều 4 và Điều 56.

Phương pháp này được coi là nhằm nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp giữa người tiêu dùng với tổ chức, cá nhân kinh doanh.