Các biện pháp kiểm soát môi trường hiệu quả

1. Kiểm soát môi trường là gì?

Kiểm soát môi trường là quá trình phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn và xử lý hậu quả của ô nhiễm. Điều này đã được quy định cụ thể tại Khoản 22, Điều 3 của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020. Có thể thấy, quá trình này là quá trình con người chủ động phòng ngừa các tác động tiêu cực đến môi trường do phát triển kinh tế và các hoạt động của đời sống xã hội gây ra.

Cụ thể, các yếu tố tạo nên quá trình kiểm soát môi trường bao gồm:

- Mục đích của quá trình kiểm soát môi trường là phòng ngừa và kiểm soát hậu quả của ô nhiễm môi trường. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến hậu quả của ô nhiễm môi trường, việc áp dụng quá trình kiểm soát môi trường sẽ là các hoạt động để quản lý và khắc phục những hậu quả đó và phục hồi môi trường đang bị xâm phạm có hại.

- Về nội dung quy trình kiểm soát môi trường, hoạt động kiểm soát bao gồm các hoạt động như thu thập, quản lý, công bố thông tin môi trường, triển khai kế hoạch, lập kế hoạch kiểm soát môi trường; kiểm soát ô nhiễm và ban hành, áp dụng tiêu chuẩn quản lý chất thải trước khi thải ra môi trường bên ngoài; xử lý, khắc phục tình trạng môi trường ô nhiễm, phòng ngừa ô nhiễm môi trường từ trước khi phát sinh,...

Theo đó, thông tin môi trường được giải thích trong Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 là số liệu, dữ liệu về môi trường dưới dạng ký hiệu, chữ viết, hình ảnh, số, âm thanh hoặc các dạng tương tự; Trong đó, thông tin môi trường bao gồm số liệu, dữ liệu về các thành phần môi trường, các tác động đến môi trường, chính sách, pháp luật về bảo vệ hoạt động môi trường;

Cơ sở dữ liệu môi trường là tập hợp các thông tin về môi trường được xây dựng, cập nhật và duy trì nhằm đáp ứng nhu cầu cần thiết cho việc tiếp cận, sử dụng thông tin về bảo vệ môi trường, phục vụ lợi ích công cộng theo quy định của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020.

- Chủ thể của quá trình kiểm soát môi trường không chỉ là Nhà nước, cơ quan quản lý nhà nước về môi trường hay các doanh nghiệp, khu dân cư, hội bảo vệ môi trường, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân,... Từ đó có thể thấy rằng quá trình kiểm soát môi trường không phải là của riêng một tổ chức, cá nhân nào trong xã hội mà là của toàn thể cộng đồng.

2. Các biện pháp kiểm soát môi trường

2.1 Phương pháp kiểm soát môi trường

Các phương pháp kiểm soát môi trường có nhiều hình thức như sau:

• Thực hiện các biện pháp chỉ huy bằng các công cụ hành chính: hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn môi trường, giấy phép môi trường, chế tài xử lý vi phạm, chế độ thanh tra, kiểm tra. Hướng đến thay đổi hành vi của từng cá nhân, tổ chức, tập thể về tác động đến môi trường;
• Sử dụng các công cụ kinh tế: thuế, phí, trợ cấp, kỹ thuật phục hồi môi trường, quỹ môi trường,...
• Biện pháp kỹ thuật: các công cụ được sử dụng trong việc ngăn chặn, tái chế, xử lý, khai hoang, phục hồi;
• Yếu tố xã hội: truyền thông, giáo dục nâng cao nhận thức, hiểu biết về quá trình kiểm soát môi trường cho các cơ quan quản lý, tổ chức, nhóm, cộng đồng,…;

2.2 Các biện pháp bảo vệ môi trường theo mục đích

Ngoài việc phân chia các biện pháp kiểm soát cụ thể như trên, các biện pháp kiểm soát cũng có thể được thực hiện thông qua quá trình phân chia mục đích kiểm soát môi trường như sau:

a. Kiểm soát ô nhiễm thông qua các công trình

- Tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về bảo vệ môi trường với các chế tài bao gồm chế tài hành chính và chế tài hình sự đủ mạnh để răn đe người vi phạm và người vi phạm;

- Xây dựng quy trình đồng bộ hệ thống xử lý môi trường tại các nhà máy, khu công nghiệp theo tiêu chuẩn quy định;

- Thực hiện quá trình nâng cao năng lực chuyên môn để phát hiện, ngăn ngừa và xử lý kịp thời các hành vi gây ô nhiễm của các tổ chức, cá nhân trên toàn cộng đồng.

- Thực hiện công khai, minh bạch các kế hoạch hoạt động và tiêu chuẩn xử lý chất thải môi trường;

- Quy định chặt chẽ về quy trình thu gom, xử lý chất thải và báo cáo định kỳ về hoạt động xử lý chất thải;

- Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục trong toàn xã hội về giữ gìn và bảo vệ môi trường;

Trong số các yếu tố trên, các yếu tố hiện đang được nhấn mạnh trong quá trình nộp đơn là các yếu tố như yếu tố thị trường và xã hội ngày càng được ưa chuộng.

b. Phòng ngừa môi trường

- Chủ cơ sở có mục đích kinh doanh, sản xuất, vận tải có nguy cơ phát sinh chất thải ra môi trường cần áp dụng các biện pháp phòng ngừa như:

+ Kế hoạch phòng ngừa và ứng phó sự cố môi trường;

+ Lắp đặt trang thiết bị, phương tiện ứng phó sự cố môi trường;

+ Đào tạo, hướng dẫn lực lượng quản lý ứng phó sự cố môi trường;

+ Thực hiện chế độ kiểm tra, áp dụng biện pháp an toàn theo tiêu chuẩn pháp luật;

+ Áp dụng các biện pháp loại trừ để giảm thiểu rủi ro và ứng phó với các sự cố môi trường.

- Các Bộ, cơ quan ngang Bộ, Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình có trách nhiệm thực hiện các nội dung sau:

+ Thực hiện điều tra, thống kê, đánh giá các rủi ro, sự cố môi trường xảy ra trong phạm vi quốc gia, khu vực, địa phương;

+ Xây dựng năng lực phòng ngừa và cảnh báo các nguy cơ tiềm ẩn đối với môi trường;

+ Xây dựng kế hoạch phòng ngừa, ứng phó sự cố môi trường hằng năm và định kỳ;

c. Ứng phó với các sự cố môi trường

- Tổ chức, cá nhân gây ra sự cố môi trường phải áp dụng các biện pháp khẩn cấp để bảo đảm an toàn cho người khác trong cộng đồng và tài sản; Thực hiện các biện pháp cứu người, cứu tài sản kịp thời, nhanh chóng và hiệu quả; đồng thời thông báo cho chính quyền địa phương về sự cố và có phương án khắc phục hậu quả;

- Khi xảy ra sự cố, thủ trưởng cơ sở có trách nhiệm huy động nhanh số lượng nhân lực, phương tiện để ứng phó kịp thời;

- Trường hợp bất khả kháng xảy ra phải báo cáo cơ quan cấp trên cảnh báo khẩn cấp để huy động thêm nhân lực, phương tiện khắc phục sự cố kịp thời và áp dụng các phương án, biện pháp bảo vệ, ứng phó khi năng lực bị suy giảm.