Một số thông tin tham khảo về Tình hình tai biến y khoa trong phẫu thuật hiện nay

1. Tình hình tai biến y khoa trong phẫu thuật trên thế giới

Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm trên toàn thế giới có khoảng 230 triệu ca PT. Biến chứng gây nguy hiểm đến tính mạng của 7 triệu người, trong đó có gần 1 triệu ca tử vong liên quan đến an toàn phẫu thuật (ATPT), gần 10% biến chứng tử vong xảy ra tại phòng phẫu thuật lớn. Cứ 150 bệnh nhân nhập viện thì có 1 ca tử vong do tai biến y khoa và 2/3 số ca xảy ra tại bệnh viện có liên quan đến PT.

Các báo cáo gần đây cho thấy các sự cố liên quan đến PT xảy ra với tỷ lệ cao hơn ở các nước đang phát triển. Các bệnh lý cần can thiệp phẫu thuật đang gia tăng do: bệnh tim mạch gia tăng, tai nạn thương tích gia tăng và nhiều người bị chấn thương, ung thư, tuổi thọ tăng,... và do đó, nguy cơ xảy ra sự cố hoặc lỗi y khoa liên quan đến PT cũng gia tăng.

Trong mổ lấy thai, nguy cơ chấn thương trẻ sơ sinh khoảng 0,7% - 2%. Các lỗi: "Cắt mẹ - cắt nhầm con" (sọ, trán, mông, đùi,...), gãy tay, làm rơi con gây tử vong, cắt bàng quang sản phụ,...

Các sự cố ATPT được các nước phát triển quản lý chặt chẽ và được báo cáo trên nhiều tạp chí chuyên ngành, đặc biệt là tạp chí Patient safety/Lippincott Williams & Wilkins (từ năm 2005), Patient safety in surgery/LWW (từ năm 2005). 2007), là diễn đàn tốt để báo cáo, trao đổi và học hỏi về ATPT.

Tuy nhiên, 'Những sự thật mà chúng ta biết thực ra thấp hơn nhiều so với thực tế.

2. Tình hình tai biến y khoa trong phẫu thuật tại Việt Nam

Tại Việt Nam, nhiều sự cố y khoa liên quan đến PT vẫn xảy ra. Điển hình là một số vụ việc đã được báo chí đưa tin gần đây:

1) Trường hợp trẻ sơ sinh Trần Anh D., 21 tháng tuổi, bị cắt nhầm bàng quang khi phẫu thuật thoát vị bẹn năm 2012 tại Bệnh viện Đa khoa Cam Ranh, tỉnh Khánh Hòa.

2) Ca phẫu thuật nhầm chân tại Bệnh viện Việt Đức năm 2016.

3) Ca phẫu thuật nhầm tay tại Bệnh viện 115 Nghệ An năm 2016.

4) Sau khi mất một quả thận, bác sĩ tại Bệnh viện Đa khoa Cần Thơ đã "vô tình" cắt bỏ cả hai quả thận vào ngày 6 tháng 12 năm 2011.

5) Bệnh nhân Mã Văn Nhật (Bắc Cạn) bị Bệnh viện Đa khoa Bắc Cạn bỏ quên một lít rượu trong dạ dày từ năm 1998, đến tháng 12/2016 mới phát hiện.

Tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, cũng đã xảy ra một số sai sót gây hậu quả nghiêm trọng. Báo cáo thành công - thất bại trong 3 năm qua (2014 - 2016) cho thấy trung bình có 9 ca thất bại/năm. Các nguyên nhân đã được chỉ ra bao gồm:

- Không theo dõi chặt chẽ bệnh nhân, việc bàn giao bệnh nhân không cụ thể, rõ ràng

- Ghi chép hồ sơ bệnh án không cẩn thận, không chính xác. Tóm tắt ngắn gọn về ca phẫu thuật.

- Không báo cáo kịp thời với cấp trên, không mời tham vấn khi gặp khó khăn hoặc diễn biến bất thường. Cấp cứu chậm trễ và thiếu quyết đoán.

- Lựa chọn bệnh nhân và thời điểm phẫu thuật không phù hợp.

- Chuẩn bị trước phẫu thuật kém.

- Kỹ thuật phẫu thuật kém (chảy máu, cắt sai, tổn thương các cơ quan khỏe mạnh, không hiểu kỹ thuật mới,...).

- Thiếu kinh nghiệm nên không phát hiện và đánh giá được hết các tổn thương, không dự đoán được tiến triển của bệnh.

- Chuẩn bị các dụng cụ PT còn thiếu,...

3. Giải pháp đảm bảo an toàn cho bệnh nhân trong quá trình phẫu thuật

3.1. Giải pháp chung phòng ngừa tai biến y khoa trong phẫu thuật

- Quan điểm chung về phòng ngừa tai biến y khoa:

+ Cần được xem là vấn đề sức khỏe cộng đồng toàn cầu.

+ Trách nhiệm không chỉ đối với từng cá nhân mà còn đối với toàn bộ hệ thống y tế (từ bệnh viện đến ngành y tế, các chính sách liên quan đến y tế).

+ Cần tăng cường công tác nghiên cứu sự cố, triển khai hệ thống báo cáo sự cố,...

- Giải pháp chung nhằm hạn chế sai sót, sự cố y khoa trong PT:

+ Xây dựng văn hóa an toàn: Sai sót, biến chứng phải được coi là cơ hội học tập cho tương lai. Cán bộ y tế cần dũng cảm công khai các biến chứng để đồng nghiệp tham khảo trên các diễn đàn.

+ Cải thiện việc thu thập và đo lường lỗi: Thông tin về các lỗi phổ biến xảy ra gần đây là cơ hội duy nhất để cải thiện hiệu quả hiệu suất ATPT. Các biến chứng và tử vong được báo cáo chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ trong tỷ lệ thực tế.

+ Thực hiện phương pháp tiếp cận có hệ thống.

+ Xác định những vấn đề cần ưu tiên giải quyết.

+ Thận trọng khi tiên phong áp dụng các kỹ thuật mới.

+ Có trách nhiệm và hạn chế sai sót.

- Nội dung chính phòng ngừa tai biến phẫu thuật:

+ Nhân viên y tế có liên quan cần hiểu rõ thông tin về bệnh nhân.

+ Chuẩn bị kỹ lưỡng trước mỗi ca PT.

+ Kết nối đội ngũ phẫu thuật (bác sĩ phẫu thuật, bác sĩ gây mê, điều dưỡng và phụ mổ).

+ Yếu tố con người đóng vai trò quan trọng.

+ Các bệnh viện, cơ sở y tế nên tổ chức các khóa học, hội thảo về sai sót, sự cố y khoa để thường xuyên nhắc nhở cán bộ y tế.

+ Cải thiện điều kiện làm việc.

+ Có hệ thống báo cáo sự cố thường xuyên và kịp thời. Trong danh sách các sự cố y khoa nghiêm trọng phải báo cáo của WHO, các sự cố do phẫu thuật và thủ thuật gây ra đứng đầu, bao gồm:

* Phẫu thuật sai vị trí trên bệnh nhân.

* Phẫu thuật nhầm bệnh nhân.

* Phương pháp phẫu thuật trên bệnh nhân không đúng.

* Gạc và dụng cụ còn thừa.

* Tử vong trong hoặc ngay sau phẫu thuật thường quy.

3.2. Mười mục tiêu an toàn phẫu thuật theo khuyến cáo của WHO

WHO đã đề ra 10 mục tiêu chính trong việc thực hiện Phẫu thuật an toàn:

1) Phẫu thuật đúng bệnh nhân, đúng vùng phẫu thuật.

2) Sử dụng các biện pháp giảm đau phù hợp để tránh gây hại cho bệnh nhân.

3) Đánh giá và chuẩn bị để ứng phó hiệu quả với nguy cơ tắc nghẽn đường thở và chức năng hô hấp.

4) Đánh giá và chuẩn bị tốt để ứng phó với nguy cơ mất máu.

5) Tránh sử dụng các sản phẩm hoặc thuốc gây dị ứng ở những bệnh nhân có nguy cơ bị dị ứng.

6) Áp dụng tối đa các biện pháp để giảm thiểu nguy cơ nhiễm trùng sau phẫu thuật.

7) Tránh để lại dụng cụ phẫu thuật hoặc tăm bông ở khu vực phẫu thuật.

8) Kiểm tra và so sánh cẩn thận các mẫu PT.

9) Thông báo kết quả và trao đổi thông tin với đơn vị tổ chức thực hiện ATPT.

10) Bệnh viện và hệ thống y tế thành lập các phòng ban có nhiệm vụ theo dõi thường xuyên số lượng và kết quả của PT.