Bản quyền là quyền của tổ chức, cá nhân đối với tác phẩm do mình sáng tạo hoặc sở hữu và được hình thành tự động từ thời điểm tác phẩm được định hình dưới một hình thức vật chất nhất định, bất kể tác phẩm đó đã công bố hay chưa công bố, đã đăng ký hay chưa đăng ký. Tuy nhiên, nếu cá nhân, tổ chức đã đăng ký bản quyền và có Giấy chứng nhận đăng ký bản quyền cho tác phẩm của mình thì khi có tranh chấp xảy ra sẽ có cơ sở pháp lý vững chắc để đảm bảo quyền lợi hợp pháp của mình. Trong bài viết dưới đây, iguide.ai sẽ cung cấp cho khách hàng những thông tin về đăng ký bản quyền.
1. Tổng quan chung
Theo Khoản 1 Điều 6 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2009, 2019, 2022), quyền tác giả phát sinh từ thời điểm tác phẩm được sáng tạo và lưu giữ dưới bất kỳ hình thức, phương tiện, ngôn ngữ nào, không phụ thuộc vào việc công bố hay đăng ký bản quyền. Như vậy, quyền tác giả được xác lập một cách tự động, không phụ thuộc vào bất kỳ hình thức, thủ tục nào, nhưng ngay khi tác phẩm được sáng tạo, ra đời và tồn tại dưới một hình thức có thể nhận biết được thì quyền tác giả cũng phát sinh đồng thời từ thời điểm đó.
Các tác phẩm được bảo vệ khi đáp ứng các điều kiện sau:
- Đó là kết quả của hoạt động sáng tạo tinh thần;
- Hình thành (được thể hiện dưới một hình thức nhất định);
- Hãy sáng tạo (độc đáo).
2. Lý do cần phải đăng ký bản quyền
- Đăng ký bản quyền là biện pháp bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp khi có tranh chấp phát sinh và là căn cứ chứng minh thời điểm phát sinh quyền. Chủ thể đăng ký không có nghĩa vụ chứng minh quyền tác giả thuộc về mình.
- Đăng ký bản quyền bảo vệ tác giả và chủ sở hữu khỏi các hành vi xâm phạm như trộm cắp, sao chép và sử dụng sai mục đích tác phẩm.
- Đăng ký bản quyền là tuyên bố về quyền sở hữu hợp pháp của một tác phẩm. Nếu tác giả phát hiện ra rằng ai đó đang sử dụng bất hợp pháp tác phẩm của mình, tác giả có thể yêu cầu người dùng đó ngừng sử dụng tác phẩm đó và có thể yêu cầu bồi thường thiệt hại.
- Giấy chứng nhận bản quyền là loại văn bản chứng minh quyền sở hữu tác phẩm, được sử dụng khi góp vốn và định giá tài sản doanh nghiệp trong các trường hợp cổ phần hóa, mua lại doanh nghiệp hoặc sáp nhập.
3. Thủ tục đăng ký bản quyền
Thủ tục đăng ký bản quyền được thực hiện theo các bước sau:
Bước 1: Xác định tác phẩm đã đăng ký
Sau khi hoàn thành tác phẩm, nếu tác phẩm có đủ căn cứ để đăng ký bản quyền và được bảo hộ thì chủ sở hữu và tác giả sẽ xác định thể loại tác phẩm dự định được bảo hộ bản quyền.
Các loại tác phẩm được bảo hộ theo Luật Sở hữu trí tuệ bao gồm:
- Tác phẩm văn học, khoa học, sách giáo khoa, giáo trình và các tác phẩm khác được thể hiện bằng chữ viết hoặc các hình thức khác;
- Bài giảng, bài phát biểu và các bài nói chuyện khác;
- Tác phẩm báo chí;
- Tác phẩm âm nhạc;
- Tác phẩm sân khấu;
- Tác phẩm điện ảnh và tác phẩm được sáng tạo bằng các phương pháp tương tự;
- Tác phẩm nghệ thuật;
- Tác phẩm nghệ thuật ứng dụng;
- Tác phẩm nhiếp ảnh;
- Công trình kiến trúc;
- Kế hoạch, sơ đồ, bản đồ, bản vẽ;
- Tác phẩm văn học, nghệ thuật dân gian.
Theo Điều 8 Nghị định 17/2023/NĐ-CP, tác phẩm không được bảo hộ và không được đăng ký bản quyền trong các trường hợp sau:
- Tin tức thời sự thuần túy là thông tin báo chí hàng ngày ngắn gọn, tin tức nhỏ, dữ liệu thực, chỉ nhằm mục đích đưa tin chứ không mang tính sáng tạo.
- Văn bản hành chính bao gồm văn bản của các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị - xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp và đơn vị vũ trang nhân dân.
- Các quy trình, hệ thống, phương pháp vận hành, khái niệm, nguyên tắc và dữ liệu quy định:
- Quy trình là thứ tự phải tuân theo để thực hiện công việc;
- Hệ thống là tập hợp nhiều yếu tố và đơn vị cùng loại hoặc chức năng, có liên quan chặt chẽ hoặc kết nối với nhau, tạo thành một thể thống nhất;
- Phương pháp là cách nghiên cứu và xem xét các hiện tượng của tự nhiên và đời sống xã hội;
- Khái niệm là những suy nghĩ phản ánh tổng quát các đối tượng và hiện tượng của thực tế và mối quan hệ giữa chúng;
- Nguyên tắc là những định luật cơ bản có tính chất chung, chi phối một loạt các hiện tượng, là những ý tưởng hoặc lý thuyết ban đầu quan trọng và được coi là điểm khởi đầu cho việc xây dựng các lý thuyết khác.
Bước 2: Chuẩn bị hồ sơ đăng ký bản quyền
Sau khi xác định được loại tác phẩm dự định đăng ký bản quyền, chủ sở hữu, tác giả tác phẩm chuẩn bị hồ sơ đăng ký theo quy định.
Khách hàng cần chuẩn bị các giấy tờ sau để hoàn thiện hồ sơ đăng ký bản quyền:
- Thông tin về người nộp đơn, tác giả, chủ sở hữu bản quyền hoặc chủ sở hữu quyền liên quan (thông tin nhận dạng như họ tên, bút danh, ngày sinh, địa chỉ liên lạc); thông tin về tác phẩm (tên, ngày hoàn thành, tóm tắt nội dung); tên tác giả, tác phẩm được sử dụng làm tác phẩm phái sinh nếu tác phẩm được đăng ký là tác phẩm phái sinh; thời gian, địa điểm và hình thức thông báo; Căn cứ phát sinh quyền sở hữu là căn cứ hoàn thành Tờ khai đăng ký bản quyền tác giả (theo mẫu tương ứng tại Thông tư 08/2023/TT-BVHTTDL ngày 02 tháng 6 năm 2023, Thông tư quy định biểu mẫu đăng ký quyền tác giả, quyền liên quan).
- Hai bản sao của tác phẩm có bản quyền.
- 01 bản lưu tại Cục Bản quyền tác giả, 01 bản đóng dấu số Giấy chứng nhận đăng ký và trả lại cho chủ thể đã được cấp Giấy chứng nhận đăng ký.
- Đối với các tác phẩm có tính chất đặc thù như tranh vẽ, tượng, tượng đài, phù điêu, tranh hoành tráng gắn liền với công trình kiến trúc; các tác phẩm có kích thước quá lớn, cồng kềnh thì thay thế bản sao tác phẩm đã đăng ký bằng ảnh chụp ba chiều.
- Đối với tác phẩm viết: 02 tập trên khổ giấy A4, có đánh số trang và chữ ký tác giả ở mỗi trang hoặc dấu công ty;
- Đối với chương trình máy tính: 02 bản in mã nguồn + giao diện phần mềm trên giấy A4 + 02 đĩa CD chứa mã nguồn và nội dung giao diện;
- Đối với tác phẩm mỹ thuật ứng dụng: 02 bản in trên giấy A4 của tác phẩm có chữ ký hoặc đóng dấu của tác giả hoặc chủ sở hữu tác phẩm;
- Đối với tác phẩm âm nhạc: 02 bản in nhạc + lời hoặc bản ghi âm (ghi âm) trong trường hợp ghi âm;
- Đối với công trình kiến trúc: 02 bản vẽ trên giấy A3
Tất cả các tài liệu nộp kèm theo đơn đăng ký bản quyền phải được lập bằng tiếng Việt. Trường hợp lập bằng tiếng nước ngoài thì phải được dịch sang tiếng Việt và công chứng/chứng thực. Các tài liệu kèm theo đơn, nếu là bản sao, phải được công chứng hoặc chứng thực.
Bước 3: Nộp đơn đăng ký và lệ phí đăng ký bản quyền
Theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ, tác giả, chủ sở hữu tác phẩm có thể là cá nhân, pháp nhân trong nước hoặc cá nhân, pháp nhân nước ngoài và có quyền nộp đơn đăng ký bản quyền cho tác phẩm của mình.
- Khi nộp đơn đăng ký cá nhân, pháp nhân trong nước có thể trực tiếp hoặc ủy quyền cho tổ chức đại diện bản quyền nộp đơn đăng ký đến cơ quan đăng ký thay mặt mình.
- Đối với cá nhân, pháp nhân nước ngoài muốn đăng ký bản quyền tại Việt Nam sẽ ủy quyền cho tổ chức đại diện bản quyền nộp đơn đăng ký tác phẩm tại Việt Nam.
Tác giả, chủ sở hữu bản quyền, chủ sở hữu quyền liên quan có thể trực tiếp hoặc thông qua Tổ chức đại diện sở hữu trí tuệ nộp đơn đăng ký bản quyền theo nhiều phương pháp khác nhau.
- Nộp trực tiếp hoặc qua đường bưu điện đến Cục Bản quyền theo địa chỉ sau:
- Văn phòng Bản quyền (Copyright Information Office): Số 33, ngõ 294/2 Kim Mã, Ba Đình, Hà Nội, TP. Hà Nội. Điện thoại: 024 3823 6908.
- Văn phòng đại diện Cục Bản quyền tác giả tại TP. Hồ Chí Minh: Số 170 Nguyễn Đình Chiểu, Phường 6, Quận 3, Thành phố Hồ Chí Minh. Điện thoại: 028.39 308 086.
- Văn phòng đại diện Cục Bản quyền tác giả tại TP. Đà Nẵng: Số 58 Phan Chu Trinh, Quận Hải Châu, TP. Đà Nẵng. Điện thoại: 0236.3 606 967.
- Nộp trực tuyến qua Cổng dịch vụ công trực tuyến: http://dichvucong.gov.vn/
Theo Thông tư số 211/2016/TT-BTC ngày 10 tháng 11 năm 2016, lệ phí nhà nước mà chủ sở hữu, tác giả phải nộp khi đăng ký bản quyền tác giả như sau:
- Đối với tác phẩm viết: tác phẩm văn học, tác phẩm khoa học, sách giáo khoa, giáo trình bài giảng, bài phát biểu và bài nói chuyện khác, tác phẩm báo chí, tác phẩm âm nhạc, tác phẩm nhiếp ảnh, lệ phí là: 100.000 đồng/đăng ký.
- Đối với tác phẩm kiến trúc; Đối với bản đồ, sơ đồ, bản đồ, bản vẽ liên quan đến địa hình, công trình khoa học, mức phí là: 300.000 đồng/hồ sơ.
- Đối với tác phẩm mỹ thuật ứng dụng, lệ phí là: 400.000 đồng/đăng ký.
- Đối với tác phẩm điện ảnh, tác phẩm sân khấu được định dạng trên băng, đĩa, mức phí là: 500.000 đồng/hồ sơ đăng ký.
- Đối với chương trình máy tính, chương trình thu thập dữ liệu hoặc chương trình chạy trên máy tính, mức phí là: 600.000 đồng/đăng ký.
Bước 4: Cục Bản quyền tác giả thẩm định và cấp Giấy chứng nhận
- Cơ quan nhà nước có thẩm quyền xem xét, phân loại, xét tính hợp lệ của hồ sơ trong thời hạn 01 tháng, kể từ ngày nhận hồ sơ;
- Trường hợp hồ sơ có sai sót, tổ chức, cá nhân có thời hạn tối đa là 01 tháng kể từ ngày nhận được thông báo để sửa đổi, bổ sung hồ sơ, trừ trường hợp có sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại từ phía khách hàng theo quy định của pháp luật.
- Trong thời hạn 15 ngày làm việc kể từ ngày hết thời hạn nêu trên, Cục Bản quyền tác giả cấp Giấy chứng nhận đăng ký bản quyền cho người nộp đơn hoặc thông báo từ chối cho người nộp đơn, trong đó nêu rõ lý do.
