Khái niệm nguyên tắc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

1. Khái niệm người tiêu dùng

Tiêu dùng là một phần tất yếu của quy luật “cung - cầu” trong việc sử dụng hàng hóa, dịch vụ được sáng tạo, sản xuất ra để thỏa mãn các nhu cầu của xã hội. Theo Từ điển Cambridge, người tiêu dùng (consumer) là “người mua hàng hóa hoặc dịch vụ để sử dụng cho riêng mình”. Còn theo Từ điển Luật học Black’s Law, người tiêu dùng là “người mua hàng hoặc dịch vụ để sử dụng cho mục đích tiêu dùng của cá nhân, gia đình hoặc hộ gia đình mà không có ý định bán lại, là con người tự nhiên sử dụng sản phẩm cho mục đích cá nhân chứ không phải nhằm mục đích kinh doanh”

Tham khảo pháp luật một số quốc gia, khái niệm người tiêu dùng cũng được tiếp cận dưới phương diện là một cá nhân. Đơn cử tại Hoa Kỳ, “người tiêu dùng là cá nhân tham gia giao dịch với mục đích chủ yếu vì nhu cầu cá nhân hoặc sinh hoạt hộ gia đình”. Tại Đức, khái niệm này được giải thích rõ trong Bộ luật Dân sự năm 2002 “là bất cứ cá nhân nào tham gia giao dịch không thuộc phạm vi hoạt động kinh doanh, thương mại hoặc nghề nghiệp của người này”. Quy định này có nét tương đồng với khái niệm người tiêu dùng theo Đạo luật quyền lợi người tiêu dùng năm 2015 ở Anh; theo đó người tiêu dùng là “một cá nhân hành động vì những mục đích hoàn toàn hoặc chủ yếu nằm ngoài hoạt động thương mại, kinh doanh, nghề thủ công hoặc nghề nghiệp của cá nhân đó”.

Tại Việt Nam, khái niệm người tiêu dùng lần đầu tiên được ghi nhận chính thức tại Điều 1 Pháp lệnh Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 1999. Và khái niệm này tiếp tục được ghi nhận trong Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2010. Tuy nhiên, sắp tới đây, khi Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 chính thức phát sinh hiệu lực, khái niệm “người tiêu dùng” sẽ được tiếp cận dưới góc độ đầy đủ hơn, cụ thể đây là “người mua, sử dụng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ cho mục đích tiêu dùng, sinh hoạt của cá nhân, gia đình, cơ quan, tổ chức và không vì mục đích thương mại”.

2. Khái niệm nguyên tắc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Từ khái niệm về người tiêu dùng, với mục đích tham gia giao dịch là để “tiêu dùng, sinh hoạt”, không nhằm mục đích kinh doanh, thương mại, có thể thấy người tiêu dùng sẽ là “người cuối cùng” tiêu thụ hàng hóa, dịch vụ trên thị trường. Do đó, đây là đối tượng được (hoặc bị) ảnh hưởng nhiều nhất từ chất lượng của hàng hóa, dịch vụ trong chuỗi cung ứng. Hiện nay, cả Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2010 và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 đều không đưa ra khái niệm thế nào là quyền lợi của người tiêu dùng, mà thể hiện dưới dạng liệt kê các nhóm quyền mà người tiêu dùng được đảm bảo. Tuy nhiên, bằng cách trao cho người tiêu dùng những ưu tiên đặc biệt, có thể hiểu nguyên tắc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là chính sách bảo đảm cho quyền lợi của người tiêu dùng được đồng nhất, góp phần đảm bảo cho việc tiêu dùng trở nên văn minh, bền vững, đồng thời giảm thiểu các tác động tiêu cực về môi trường, kinh tế - xã hội, mang tính bắt buộc các chủ thể thực hiện quyền của người tiêu dùng phải có trách nhiệm thực hiện tuân theo.