Quy trình khởi kiện tranh chấp thương mại có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam

Đối với mỗi tranh chấp thương mại có yếu tố nước ngoài, trong trường hợp các bên không đạt được thỏa thuận chung thông qua thương lượng, hòa giải thì một trong các bên sẽ khởi kiện yêu cầu giải quyết tranh chấp tại trọng tài thương mại hoặc tại toà án nhân dân có thẩm quyền. Nhìn chung, quy trình khởi kiện tranh chấp thương mại có yếu tố nước ngoài sẽ bao gồm các công việc sau:

1. Xác định thẩm quyền giải quyết của trọng tài thương mại/toà án

1.1. Thẩm quyền giải quyết của trọng tài thương mại

Điều 2 Luật Trọng tài Thương mại năm 2010 quy định về thẩm quyền giải quyết tranh chấp của trọng tài đối với các tranh chấp bao gồm: (i) tranh chấp giữa các bên phát sinh từ hoạt động thương mại; (ii) tranh chấp phát sinh giữa các bên trong đó ít nhất một bên có hoạt động thương mại; và (iii) tranh chấp khác giữa các bên mà pháp luật quy định được giải quyết bằng Trọng tài.

Bên cạnh việc tranh chấp thuộc một trong các trường hợp trên đây, các bên phải thoả thuận về việc giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thông qua việc lập một thoả thuận trọng tài trước hoặc sau khi xảy ra tranh chấp.

1.2. Thẩm quyền giải quyết của toà án nhân dân

Trường hợp xác định tranh chấp kinh doanh, thương mại có yếu tố nước ngoài  thuộc thẩm quyền chung hoặc thẩm quyền riêng biệt của toà án nhân dân Việt Nam theo Điều 469 và Điều 470 của Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, các bên tranh chấp phải xác định toà án cụ thể để nộp đơn khởi kiện và các giấy tờ liên quan, cụ thể như sau:

• Xác định thẩm quyền theo vụ việc: Căn cứ Điều 30 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, tranh chấp thương mại có yếu tố nước ngoài thuộc thẩm quyền xét xử của tòa án;
• Xác định thẩm quyền theo cấp của tòa án: tùy vào loại tranh chấp mà tranh chấp thương mại có yếu tố nước ngoài thuộc thẩm quyền giải quyết của tòa án cấp huyện theo Điều 35.1.b Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 hay thuộc thẩm quyền giải quyết tranh chấp của tòa án cấp tỉnh theo Điều 37.1.(a) Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015.
• Xác định thẩm quyền theo lãnh thổ: căn cứ theo Điều 39 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015.

Ngoài ra, nguyên đơn có quyền lựa chọn tòa án giải quyết tranh chấp thương mại có yếu tố nước ngoài trong một số trường hợp theo Điều 40 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015.

2. Soạn đơn khởi kiện

Để khởi kiện tranh chấp thương mại có yếu tố nước ngoài tại trọng tài thương mại hoặc toà án nhân dân có thẩm quyền thụ lý, bên khởi kiện phải soạn đơn khởi kiện có đầy đủ các nội dung theo quy định tại Điều 30 Luật Trọng tài thương mại đối với trường hợp khởi kiện tại trọng tài thương mại; hoặc Điều 189.4 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 đối với trường hợp khởi kiện tại toà án.

3. Chuẩn bị tài liệu, chứng cứ chứng minh cho yêu cầu khởi kiện

Bên khởi kiện tranh chấp thương mại có yếu tố nước ngoài phải chứng minh việc quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm cũng như chứng minh các sự việc liên quan đến nội dung đang tranh chấp dựa trên các tài liệu, chứng cứ nộp kèm theo đơn khởi kiện. Khi các bên không thể thu thập được chứng cứ và có đơn yêu cầu thì trọng tài thương mại hoặc tòa án sẽ xem xét và tham gia vào quá trình thu thập chứng cứ (nếu cần).

4. Nộp đơn khởi kiện và các tài liệu, chứng cứ

Trường hợp giải quyết tranh chấp tại tòa án, bên khởi kiện có thể nộp trực tiếp hoặc thông qua đường bưu chính đơn khởi kiện kèm theo tài liệu, chứng cứ liên quan cho tòa án nhân dân có thẩm quyền. Đối với trường hợp giải quyết tranh chấp tại trung tâm trọng tài, người khởi kiện phải gửi hồ sơ khởi kiện đến trung tâm trọng tài. Trường hợp tranh chấp được giải quyết bằng trọng tài vụ việc, nguyên đơn phải gửi đơn khởi kiện cho bị đơn. Lưu ý rằng trong trường hợp giải quyết tranh chấp bằng trọng tài, hồ sơ khởi kiện của bên khởi kiện phải được nộp cùng với thoả thuận trọng tài.